Eksiz Oluk Ölçüleri ve Sistem Seçimi

Oluk ölçüsü seçilirken çoğu zaman “komşuda hangisi varsa” ya da “genelde hangisi kullanılıyorsa” yaklaşımı benimsenir. Küçük bir çatıda bu yaklaşım sorun çıkarmayabilir. Ancak geniş bir çatıda, uzun bir cephede ya da yoğun sağanaklarda yetersiz kalan bir oluk taşar; su cepheden aşağı akar ve oluğun varlık sebebi ortadan kalkar.

“5 inç” ve “6 inç” ne anlama geliyor?

Eksiz oluklar piyasada çoğunlukla “5 inç” ya da “6 inç” gibi adlarla anılır. Bu adlar genellikle oluğun ağız genişliğine yaklaşık olarak karşılık gelir (1 inç = 2,54 cm). Ancak dikkat edilmesi gereken bazı noktalar var:

• Bu adlar ticari tanımlardır; tüm üreticiler için geçerli, bağlayıcı bir standart ölçü değildir.
• Oluğun su taşıma kapasitesini belirleyen şey ağız genişliği değil, kesit alanı ve profil geometrisidir. Aynı adı taşıyan iki oluğun kesit alanı farklı olabilir.
• Bu yüzden karşılaştırma yaparken oluğun gerçek ölçülerini (ağız genişliği, derinlik, taban genişliği) ve sac kalınlığını sormak gerekir.

Oluk ölçüsünü ne belirler?

Oluğa su veren çatı alanı

Bir oluk hattına hangi çatı yüzeylerinin su verdiği belirlenir. Hesapta genellikle eğimli yüzeyin kendisi değil, çatının yatay izdüşüm alanı esas alınır. Rüzgârın yağmuru çatıya eğik getirebileceği dikkate alınarak dik çatılarda ve rüzgâra açık cephelerde bu alan artırılarak değerlendirilir.

Yağış yoğunluğu

Oluk sistemi, yıllık toplam yağışa göre değil, kısa süreli yoğun sağanaklara göre boyutlandırılır. Birkaç dakikalık şiddetli bir sağanak, oluğun gerçek kapasitesini sınar.

Oluk uzunluğu ve çıkışların yeri

Suyun oluk içinde katettiği yol uzadıkça, oluğun taşıması gereken su miktarı çıkışa yaklaştıkça artar. Aynı uzunluktaki bir hatta çıkışı uçtan ortaya almak ya da ikinci bir iniş borusu eklemek, oluğun yükünü önemli ölçüde azaltır.

İniş borusu kapasitesi

En geniş oluk bile, suyu yeterince hızlı boşaltamayan bir iniş borusuna bağlandığında taşar. İniş borusunun kesiti ve sayısı, oluğun kapasitesiyle uyumlu seçilmelidir.

Çatı eğimi

Dik çatılarda su oluğa yüksek hızla gelir ve oluğun ön kenarını aşabilir. Bu durumda daha derin bir profil ya da saçak detayında önlem gerekebilir.

Hesap için başvurulan standart

Çatı drenajı tasarımının esasları, Türkiye'de de yayımlanmış olan Avrupa standardı TS EN 12056-3'te tanımlanır. Bu standart; yağış yoğunluğu, etkili çatı alanı, oluk kesiti ve iniş borusu kapasitesi arasındaki ilişkiyi kurar. Büyük ve karmaşık çatılarda oluk sistemi bu esaslara göre hesaplanmalıdır.

Genel bir yaklaşım

Aşağıdaki tablo kesin bir hesap değil, yalnızca hangi durumda nelerin sorgulanması gerektiğine dair bir yol göstericidir:

Oluk eğimi

Oluğa çıkış ağızlıklarına doğru hafif bir eğim verilir. Bu eğim, suyun oluk içinde beklemesini ve tortu birikmesini önler. Eğim gözle neredeyse fark edilmeyecek kadar küçüktür; üreticiler genellikle metre başına birkaç milimetre gibi değerler önerir. Eğim gereğinden fazla tutulursa oluk cephede belirgin biçimde eğri görünür.

Malzeme ve sistem seçimi

Ölçünün yanında malzeme de seçilmelidir: boyalı alüminyum, boyalı galvaniz sac ya da bakır. Malzeme, çatı örtüsüyle uyumlu olmalıdır; farklı metallerin teması ya da birinden akan suyun diğerinin üzerine gelmesi korozyona neden olabilir. Seçim sırasında dikkat edilecek diğer noktaları Eksiz Oluk Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli? yazımızda topladık.